Dertig jaar ADE

1996: Een vergadering die er bijna niet was gekomen

'But it's just not music, dance music, is it, really?!'

Dat zei John de Mol sr. in een vergaderzaal in Hilversum, vlak voordat hij zijn handtekening zette onder de financiering van het allereerste Amsterdam Dance Event. Dertig jaar later legt datgene waarvan hij betwijfelde of het wel muziek was vijf dagen lang beslag op een complete hoofdstad, en trekt het meer dan een half miljoen bezoekers.

De Mol stond destijds aan het roer bij Conamus, een Nederlandse stichting die in 1962 was opgericht om de Nederlandse populaire muziek te promoten, en dance lag daar duidelijk niet voor de hand. Er waren maanden van overtuigingskracht voor nodig van Maria Jiménez, die de eerste edities van ADE leidde, en van Peter Smidt, de oprichter van Eurosonic Noorderslag. Achter hen stond Buma/Stemra, de auteursrechtenorganisatie die ervoor zorgt dat componisten betaald krijgen wanneer hun muziek gedraaid wordt, en die tot op de dag van vandaag als founding partner van ADE vermeld staat.

Ondanks zijn twijfels tekende hij alsnog. Wat hij toen nog niet wist, was dat zijn timing niet beter had gekund. 1996 was het jaar waarin elektronische muziek in Nederland doorbrak naar het grote publiek en de dominante klank van de hitlijsten werd.

Die eerste editie duurde drie dagen, trok 300 vakbezoekers en telde dertig dj's. Overdag was het een vakbeurs, met kraampjes in De Balie. 's Avonds trok datzelfde publiek naar Paradiso, Melkweg en Club Escape om de dj's te zien met wie ze de hele dag zaken hadden gedaan. Alle drie behoren tot de meest iconische zalen van Amsterdam, en alle drie zijn ze nog altijd ADE-locaties.

1997: Anna Knaup en de vorm van het hedendaagse ADE

Als er één iemand is die het ADE van nu heeft gebouwd, is het Anna Knaup, die in Nederland breed wordt gezien als een van de grondleggers. Volgens haar eigen verhaal nam ze het in 1997 over, als general manager dance bij Stichting Conamus, met de opdracht om de Nederlandse dance internationaal op de kaart te zetten. Haar oordeel over wat ze aantrof was genadeloos: zoals het er toen bij stond, sloot het niet aan bij de muziekindustrie, en het moest een stuk dynamischer worden.

Ze schrapte de kraampjes, verhuisde de conferentie in 1998 naar Felix Meritis en reisde met flyers de wereld over om Amsterdam aan te prijzen en sprekers binnen te halen, in een tijd waarin Miami nog altijd het kloppend hart van de dance-industrie was en niet Europa. Haar belangrijkste beslissing was het nachtprogramma juist uit te breiden door er meer subgenres bij te halen in plaats van het smaller te maken. Die splitsing, overdag conferentie en 's nachts festival, werd de blauwdruk waarop alles daarna is gebouwd.

Ze leidde ADE ongeveer drie jaar en vertrok rond 2000 om zich volledig te richten op Anna Agency, het boekingskantoor dat ze in 1995 had opgericht. De directeur van Buma Cultuur vatte het later kernachtig samen: ze was haar tijd ver vooruit, en ze bouwde ADE op uit vrijwel niets.

De jaren 2000 en 2010: Niet meer te stuiten

Als ADE in de beginjaren één kenmerkend geluid had, was het house, met DJ Sneak en Jesse Saunders als bepalende namen op het programma. Subgenre voor subgenre werd het blikveld breder, tot het halverwege de jaren 2000 groot genoeg was om vrijwel iedereen te bedienen.

Daaronder speelde zich een Nederlands succesverhaal af waar ADE zowel van profiteerde als aan bijdroeg. Armin van Buuren, Ferry Corsten, Sander van Doorn en Tiësto braken in deze periode door, het begin van ruim een decennium waarin Nederlandse dj's de bovenste regionen van de DJ Mag Top 100 bezetten. Amsterdam was tegelijk gastheer van de jaarlijkse branchebijeenkomst én de kweekvijver van de grootste namen uit diezelfde branche.

De uitstraling kwam mee met de schaal. De inmiddels beroemde ADE-letters werden in 2006 geïntroduceerd, en in 2010 kwam daar de gele kubus bij. In datzelfde jaar passeerde ADE voor het eerst de 100.000 bezoekers en werd het het grootste clubfestival ter wereld, waarbij elk stadsdeel zwart-geel kleurde, van het centrum tot aan de rand van de stad. Eén week per jaar draagt Amsterdam dezelfde twee kleuren.

2012 tot 2021: De hele stad wordt de locatie

Met de schaal groeide ook de ambitie op het gebied van locaties. Samen met organisatoren door de hele stad begon ADE elektronische muziek binnen te brengen in de culturele monumenten van Amsterdam, in veel gevallen voor het eerst in de geschiedenis van die gebouwen. Boys Noize speelde in de fietspassage van het Rijksmuseum en Stephan Bodzin in het Scheepvaartmuseum, terwijl de Waalse Kerk clubnachten huisvestte.

De conferentie groeide uit tot een reeks kleinere conferenties, elk gericht op één onderwerp, van duurzaamheid tot muziektechnologie, met ADE Pro als middelpunt en professionals uit 80 landen. In 2016 kwam ADE Live, opgezet rond artiesten die hun muziek live op het podium maken, plus het eerste openingsconcert, met het Metropole Orkest naast Henrik Schwarz. Het jaar daarop volgde ADE Hangover, een gratis afsluiter op de NDSM-Werf, bedoeld om een uitgeputte stad rustig te laten landen.

Toen sloot Felix Meritis voor een hoognodige renovatie, en in 2017 raakte ADE het onderkomen kwijt dat het sinds 1998 had gehad. In 2018 nam de Stichting Amsterdam Dance Event de organisatie over, een non-profit die veel kleiner is dan de omvang van het evenement doet vermoeden, met zes vaste medewerkers en ruim zeventig freelancers.

Waar ADE nu staat

ADE keerde in 2022 terug naar Felix Meritis, en de cijfers zijn sindsdien gegroeid tot een niveau dat de organisatoren van 1996 zich nooit hadden kunnen voorstellen. De editie van 2025 trok een recordaantal van 600.000 bezoekers, verspreid over meer dan 1.200 evenementen op bijna 300 locaties, met 3.500 artiesten.

ADE is ook duidelijker geworden over waar het voor staat. Het begon zelf in 1996, maar de muziek is veel ouder, en dat benoemt ADE nadrukkelijk. Dance ontstond als protest tegen de mainstream en tegen sociale onrechtvaardigheid, en als een plek om zwarte, queer en trans cultuur te vieren. ADE zegt die stemmen een groter podium te willen geven, streeft naar een gelijke verdeling tussen mannen en vrouwen in de evenementen die het zelf programmeert, en geeft zwart op wit toe dat het dat doel nog niet heeft gehaald.

Dertig jaar later is de omvang indrukwekkend, maar dat is niet het echte verhaal. ADE is voortgekomen uit het dagprogramma en niet uit een plan voor de nachten. Het festival bestaat omdat Anna Knaup naar een vakbeurs vol zakenmensen keek en besloot dat dat geen manier was om deze muziek te vieren.

Daarmee is de vraag die John de Mol sr. in die vergaderzaal in Hilversum stelde eindelijk beantwoord. Ja, het is muziek. Het is muziek die vijf dagen per jaar een hele stad vult, en waar mensen de halve wereld voor overvliegen.

2026: Dertig jaar

Dit jaar vindt ADE plaats van 21 tot en met 25 oktober, op zo'n 300 locaties. Dit is waar die week uit bestaat.

De jubileumhoogtepunten

ADE heeft de jubileumevenementen gebundeld onder de naam 30 YEARS ADE Icon Series, verspreid over de hele week in plaats van samengebald in één grote avond. Jean-Michel Jarre is guest of honour, een van de weinigen die al voor grote massa's elektronische muziek speelde voordat ADE bestond, en hij is zowel als artiest als in een keynote-interview te zien. Dave Clarke Presents: 30 Years of ADE is de avond die volledig rond het jubileum is opgebouwd, met Egyptian Lover, DJ Stingray 313, Helena Hauff, Luke Slater en Veronica Vasicka. Buiten de zalen is er de Nighttime Culture Index, gemaakt met VibeLab, een eerste poging om te meten hoe gezond het nachtleven werkelijk is in zes steden, van Amsterdam tot Lagos tot Seoul.

Van grote stadions tot intieme clubs

ADE heeft geen festivalterrein waar je naartoe reist. Elke zaal in Amsterdam programmeert zijn eigen avond, waardoor de stad zelf het festival wordt.

Aan de grootste kant van het spectrum neemt AMF de Johan Cruijff Arena over, het huis van Ajax, met David Guetta, Armin van Buuren, Amelie Lens en Afrojack, terwijl KI/KI haar debuut maakt in de Ziggo Dome met een set van vijf uur. De Gashouder op het Westergasfabriekterrein, een ronde voormalige gashouder, is de zaal die serieuze danceliefhebbers als eerste noemen, met Job Jobse op de ene avond en Armin van Buuren op de andere. 909 x Loveland brengt Kerri Chandler, KiNK en DVS1, Fabric x Loud Contact komt met Jeff Mills en Marcel Dettmann, en ZeeZout kiest voor het eigenzinnigere werk met Carista en Two Shell.

En dan zijn er nog de drie clubs waar het allemaal begon. Paradiso, Melkweg en Escape hostten in 1996 de allereerste ADE-nacht, en dertig jaar later staan ze nog altijd op het programma. Paradiso heeft Anjunadeep op donderdag en Speedy J's STOOR Live in de middagen van het weekend. Melkweg opent de hele week met het ADE Opening Concert en huisvest daarna Dave Clarke Presents: 30 Years of ADE, waardoor de jubileumavond in een van de drie oorspronkelijke zalen landt. Escape, dat dit jaar veertig wordt, heeft op vrijdag Ferry Corsten bij Free Your Mind Club, wat een cirkel op zichzelf rondmaakt, aangezien Corsten een van de Nederlandse dj's was die tegelijk met ADE doorbrak.

Kunst, en alles buiten het podium

EINDER, een grote installatie van de Nederlandse kunstenaar Boris Acket, is het ambitieuste op de kalender, met het Koninklijk Concertgebouworkest dat Beethovens Vijfde eronder uitvoert en Elias Mazian die er op een andere avond onder speelt. Swan Lake Remixed opent de week in de Gashouder en bouwt de bekendste balletmuziek die er is om tot iets voor de dansvloer. In het Wereldmuseum, DISCO: I'm Coming Out de geschiedenis van de discoscene, waar een groot deel van de clubcultuur is begonnen. Deze evenementen beginnen vroeg op de avond en zijn snel uitverkocht, dus ze passen prima om een clubnacht heen in plaats van dat ze die vervangen.

De conferentie

ADE Pro heeft nog steeds zijn thuisbasis in Felix Meritis, met hubs in de hotels Andaz en Rosewood en de ADE x TicketSwap Global Promoter Hub aan de Keizersgracht. De talks gaan dit jaar over van alles, van merchandise tot mode, duurzaamheid en muziekscenes in Brazilië, de MENA-regio en Sub-Sahara-Afrika. Je hebt er een Pro Pass voor nodig, die ook toegang geeft tot het muziekprogramma. Heb je geen Pro Pass, dan kun je de ADE-collectie op TicketSwap bekijken en losse tickets kopen.

Met 1.200 evenementen in vijf dagen zit de echte kunst in het kiezen wat voor ervaring je wilt hebben. De ene avond beland je in een loods in Noord, de volgende in een concertzaal, een museum, een oude gasfabriek of op een boot op het IJ. Je kunt de hele week één geluid volgen, of nooit twee keer hetzelfde horen. Er is geen verkeerde manier.

Dertig jaar later is het nog altijd een van de belangrijkste evenementen van het jaar in Amsterdam. Als dit jouw jaar wordt, begin dan met het plannen van je ervaring op TicketSwap.